2 yeni koyun ırkı

Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırmalar Enstitüsünün, Türkiye'nin et açığını kapatmaya katkı yapmak amacıyla ıslahını yaparak geliştirdiği iki yeni koyun ırkı tescil edildi. 

Alman sihaybaş ve İngiliz hampshire down etçi ırklarının yerli merinos ve akkaraman ırkı koyunlarla üçlü melezlenmesi sonucunda geliştirilen "hasmer ve hasak" koyunları normaline göre 10 kiloya varan canlı ağırlık farkı oluşturuyor. Doğumlarının 150. gününde 50 kilogram civarında bir canlı ağırlığa ulaşan yeni koyun ırkları, daha az yemle daha kısa zamanda kasaplık kuzu elde etme imkanı da sağlıyor. 

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Evcil Hayvan Tescil Komitesi tarafından geçen kasım ayında tescili yapılan hasmer ve hasak koyun ırklarının çoğaltılarak üreticilere dağıtılması için Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğüne (TİGEM) bağlı kurumlarla işbirliği yapılacak.

Gıda, Tarım ve Hyavancılık Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü'ne bağlı olan Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırmalar Enstitüsü'nün Müdürü Fatih Özdemir, AA muhabirine yaptığı açıklamada, kurumun Türkiye'de et koyunculuğunu geliştirmek amacıyla 1986 yılından itibaren geniş çaplı bir çalışma başlattığını söyledi.

Özdemir, şöyle konuştu: 

"Almanya ve İngiltere'den etçi tiplerle etçi ırk geliştirmek için 1986 yılında çalışmalar başlatılmış. Ülkemizde yaygın olarak kullanılan akkaraman ve merinos ırklarıyla Almanya ve İngiltere'den getirilen siyahbaş ve hampshire down ile yapılan üçlü melezleme sonucunda 1986 yılında başlayan çalışmalar bugün semeresini verdi. Enstitümüz ülkemize iki yeni etçi ırk kazandırmış oldu. Çalışmalar, ıslah, tip sabitleştirme ve tescil süreciyle birlikte uzun bir zaman alıyor. 28-30 yılı bulan süreç sonunda tescil aşamasına geldi. Geçen kasım ayında Evcil Hayvan Tescil Komitesi tarafından tescil edilerek Resmi Gazete'de yayınlandı. Irk olarak tescil edilmiş durumdalar."

TİGEM'lerle işbirliği yapılarak çoğaltılacak

Tescil olan "hasmer" ve "hasak" koyun ırklarının çoğaltılarak üreticilere ulaştırılması ve et üretimine dahil olmaları için çalıştıklarını vurgulayan Özdemir, bu konuda TİGEM kurumları ile  işbirliği yapacaklarını dile getirdi.

Ellerinde fazla miktarda hasmer ve hasak koyunu olmadığını aktaran Özdemir, "Üreticilerimize dağıtacağımız kadar bir hayvan yok. İkisinden de 25-300 adet civarında enstitümüzde mevcut. Bundan sonra elimizdekilerden ikizliği geliştirme ile ilgili çalışmalar yapacağız. Sayısının fazla fazla çoğaltılması gerektiğinden TİGEM'lerle işbirliği yapacağız. Bu melezlemeleri yapılan hayvanları yurt dışından tedarik edip TİGEM bünyesinde en kısa zamanda ve en hızlı şekilde hayvanları çoğaltılması yoluna gideceğiz" diye konuştu.

10 kiloya varan fark elde edildi

Etçi tip geliştirmek için çıkılan yolda çok  güzel veriler elde edildiğine işaret eden Özdemir, şunları kaydetti:

"150. gün sonunda yapılan değerlendirmelere göre hasmer ve hasak 50 kilogram civarında bir canlı ağırlığa ulaşmakta. Etçi tip olduğu için. 5 aylık bir hayvan sonuçta. Başarılı sonuçlar elde ettik. Kıyaslama yaptığımızda, diğer mevcut hayvanlara göre 10 kilograma kadar varan canlı hayvan farklılığı elde etmiş durumdayız. Çalışma sonunda hasmer ve hasak ırkı koyunlar ülkemizin yerli ırkı olarak tescil edildiğinden uluslararası literatürde de Türkiye'nin iki yeni ırkı olarak kabul görmüş ve duyurulmuş oluyor."

Embriyo yöntemiyle 1 koyun 12 alın

Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakülktesi Zeotekni Bölümü'nde Prof. Dr. Hakkı Emsen lideriliğinde beş kişilik bir ekip "dondurulmuş embriyo" transferiyle koyunlarda kültür ırkı meydana getirerek bir ilke imza attı. İthal edilen embriyo transferiyle Kanada'da bulunan dünyadaki en üstün verimli "Romanov" ve "Charillais" ırkı koç ve koyunları ilk kez Türkiye'de üretilmeye başlandı. Türk hayvancılığında bir devrim olarak ifade edilen yöntem, Ziraat Fakültesi'ndeki hocaların en büyük hayaliydi. Romanov ırkı koyunun Türkiye'ye getirilişi ise "bir rüya gerçekleşti" şeklinde değerlendiriliyor. Türk ırkı koyunlar yılda bir kez doğum yapıyor ve en fazla iki kuzu yavruluyor. Romanov ırkı koyunlar bir doğumda 6 kuzu yavruluyor ve bu koyunlar yılda iki defa yavrulama özelliğine sahip.

İKİ KAT VERİM

Doç. Dr. Ebru Emsen, Romanov ırkını tercih etmelerinde en büyük etmenin "Yerli ırk koyunlarının genelde yağlı ve kuyruklu olmasına karşılık Romanov ve Charolais koyunlarının yağsız ve kısa kuyruklu olması" olduğunu söyledi. Bu ırk koyunlarının hem etinin daha lezzetli hem de daha sağlıklı olduğuna dikkat çeken Emsen, "Romanov ırkı koyunlar yılda 12 kuzu yavruluyor. Bu yıllık koyun üretiminin 12 kat artması anlamına geliyor" dedi.

YAĞSIZ KOYUN İHRACI

Emsen, hastalık riski nedeniyle dış ülkelerden hayvan getirilemedi için "embriyo" yöntemiyle bir ilke imza atıldığını belirterek, "Finansal destek sağlanması durumunda kısa bir süre sonra yurtiçi ve yurtdışına embriyo ve sperm satışı yapacağız. AB ülkeleri sığır eti fazlasına sahipken koyun etinde açıkları var. Eğer koyunculuk desteklenmezse bu şansımızı kaybedeceğiz. Bizim getirdiğimiz ırklar Avrupa pazarında çok rağbet görecektir. Çünkü bu koyunlarda kuyruk yağı sıfıra yakın civarındadır. Bu da etin daha lezzetli ve kaliteli olması anlamına geliyor."

Bu konuyla ilgili iki proje sundukları TÜBİTAK'tan, "Projelerde özgün değer yok" yanıtı aldıklarından yakınan Emsen, "Atatürk Üniversitesi olarak bir kıvılcım başlattık. Bu kıvılcımın alevlenmesi için Devlet Planlama Teşkilatı, Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı'ndan destek bekliyoruz" dedi.

Karaman koyunu taşıyıcı anne oldu

Üniversite fonunca desteklenen bilimsel araştırma projelerine yaklaşık 500 bin YTL ödenek sağlandı. Mor Karaman yerli koyunları taşıyıcı anne olarak kullanıldı ve dondurulmuş embriyolar laparoskopik yöntemle transfer edildi. Koyunculuk Araştırma ve Uygulama Çiftliği'nde, 19 baş saf Charollais ve 47 baş saf Romanov sürüsü ile 200'e yakın melezleri mevcut. İlk etapta Kanada'dan ithal edilen Romanov ve Charollais ırkı embriyolar, artık Romanov ve Charollais ırkı koyunlardan elde ediliyor. Kanada'dan ithal edilen embriyo başına

350 dolar, bir doz spermaya da 55 dolar ödemek zorundayken artık kendi kaynaklarımızdan saf Romanov ve Charollais ırkı koyunları üretebileceğiz. Suni tohumlama yöntemiyle 35 YTL'ye mal edilen her bir koyun 200 YTL'ye satılıyor.